Xac Atası-ı “ən səssiz film trilogiyası” adlandırmaq qəribə səslənə bilər. Çünki trilogiyanın əsl gücü danışılanlarda yox, danışılmayanlardadır. Bir baxış, qapının bağlanması və ya stol arxasında oturmağın özü belə bəzən uzun bir dialoqdan daha çox şey ifadə edir. Qan, xəyanət və güc mübarizəsi ilə dolu bu dastanda sükut gərginliyin, daxili psixoloji parçalanmanın və çətin qərarların əsas dilinə çevrilir.
Bunun ən güclü nümunələrindən biri ilk filmdəki restoran səhnəsidir. Michael Corleone qarşısındakı Sollozzo və McCluskey-i öldürməzdən əvvəl uzun müddət susur. Onun üzündə isə qorxu, tərəddüd və daxili mübarizə aydın şəkildə özünü biruzə verir. Silahı götürdükdən sonra eşidilən fondakı qatar səsi isə əslində Michael-ın daxili xaosunu əks etdirən səslərdir. Atəş açdıqdakı səssizlikdə isə Michael sadəcə iki düşmənini yox, öz əvvəlki həyatını da öldürür. Bundan sonra o, artıq ailə işlərindən kənarda dayanan Michael olmur.
Trilogiyanın başqa bir “səssiz dili” isə qapılardır. Birinci filmin sonunda Michael ailəsinin qarşısında tamamilə dəyişmiş halda olur. Kay onun otağına baxır və klan üzvlərinin Michael-ın ətrafında toplaşdığını görür. Daha sonra isə həmin qapı Kay-ın üzünə bağlanır. Heç kim ona “artıq hər şey dəyişdi” demir. Qapının bağlanması bunu özündə ehtiva edir.
İkinci filmdə isə bu səssizlik daha da “qaranlıqlaşır”. Michael artıq kənarda qalan bir oğul yox, atasının yaratdığı ailəni daha da soyuqqanlı və sistemli şəkildə idarə edən bir Dondur. Fredo-nun taleyi bunun ən ağrılı nümunəsidir. Michael-ın Fredoya “Bu sən idin, Fredo. Mənim qəbimi qırdın” deməsi və sonra səssizləşməsi artıq Fredonun taleyi haqqında nə qərar verdiyinə dəlalət edir. Michael Fredo-nu öldürən zaman da evdə sükut içində, reaksiyasız halda əyləşmişdi.
Üçüncü filmdə isə trilogiyanın səssizliyi peşmanlığa çevrilir. Michael illərlə qazandığı gücün qarşılığında ailəsini itirdiyini anlayır. Opera səhnəsində musiqi yüksəldikcə Michael-ın həyatındakı faciələr də bir-bir tamamlanır. Sonda qızı Mary öldürüləndə Michaelın səssiz fəryadı nəinki filmin, deyərdim kino dünyasının bəlkə də ən güclü “dialoqudur”. O artıq nə bir Don kimi sakit qala bilir, nə də əvvəlki Michael kimi düşünə bilir. Sadəcə qızının ölümünün qarşısında çökür.
Buna görə Xaç Atası əslində mafiya haqqında olduğu qədər də bir az da sükut haqqında trilogiyadır deyə bilərik. Çünki trilogiyanın ən böyük ironiyası budur: ən təsirli cümlələri bəzən səsləndirməyə ehtiyac yoxdur.
